Πριν…

Τα αρωματικά φυτά χρησιμοποιούνται εδώ και χιλιάδες χρόνια για πολλούς και διάφορους σκοπούς και οι θεραπευτές όλου του κόσμου τα είχαν πάντα σε μεγάλη εκτίμηση.

Η ιστορία της Αρωματοθεραπείας μπορεί να συνοψισθεί σε 4 μεγάλες περιόδους :

Α) Τα αρωματικά φυτά χρησιμοποιούνται όπως είναι με τη μορφή εγχύματος η αφεψήματος.

Β) Τα αρωματικά φυτά ή καίγονται ή εμποτίζουν λάδια.

Γ) Εμφανίζονται προσπάθειες να παραληφθεί από τα αρωματικά φυτά η αρωματική ουσία. Έτσι γεννιέται η έννοια του αιθερίου ελαίου που καταλήγει στη δημιουργία και ανάπτυξη της απόσταξης.

Δ) Η μοντέρνα περίοδος στην οποία αναδύεται η γνώση των συστατικών των αιθερίων ελαίων που εξηγεί τη χημική, βιοχημική, θεραπευτική και τέλος ηλεκτρομαγνητική δράση των φυτικών αρωμάτων.

Πριν από 40.000 χρόνια οι φυλές των Αβοριγίνων που είχαν εγκατασταθεί στην αυστραλιανή ήπειρο έπρεπε να προσαρμοστούν σε πολύ δύσκολες συνθήκες ζωής. Τα κατάφεραν με αξιοσημείωτο τρόπο κυρίως χάρη στην εξαιρετικά ανεπτυγμένη γνώση της εγχώριας χλωρίδας. Έτσι, χρησιμοποιούσαν συχνά φύλλα του φυτού Melaleuca alternifolia, της οποίας το αιθέριο έλαιο είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Τα τρία μεγάλα γεωγραφικά λίκνα του αρωματικού πολιτισμού είναι οι Ινδίες, η Κίνα και η Μεσογειακή λεκάνη που μας κληροδότησαν διεργασίες και γνώσεις που είναι ακόμα και σήμερα έγκυρες.

Η ινδική ήπειρος είναι από τις πιο πλούσιες περιοχές του κόσμου σε αρωματικά φυτά και από πολύ παλιά χαίρουν μεγάλης εκτίμησης στη θεραπεία προβλημάτων υγείας. Τα αρώματα χρησιμοποιούντο ευρέως στην ιατρική και οι Ρίσις (προφήτες) συνέστηναν τη χρήση τους στις θρησκευτικές θυσίες αλλά και στις θεραπείες του σώματος και της ψυχής. Οι Ινδίες είναι η πατρίδα του βασιλικού όπου εθεωρείτο ιερός. Πριν 3.000 χρόνια, οι Ιερές Γραφές στις Ινδίες (όπως το Ριγκ-Βέντα) προτείνουν πολυάριθμα αρωματικά φυτά. Τα φυτά χρησιμοποιούνται ανάλογα με τις φυσικές του ιδιότητες. Τα φαρμακεία είχαν εγκαταστάσεις για απόσταξη. Η αγιουβερδική ιατρική κωδικοποίησε τη χρήση πολλών αρωματικών φυτών, όπως Coriandrum sativumCinnamomum zeylanicum κλπ.

Στη Μεσοποταμία, μια επιγραφή 4.000 ετών αναφέρει τη χρήση ελαίων στο πλαίσιο θρησκευτικών τελετών  και για την καταπολέμηση των επιδημιών. Στη Βαβυλώνα υπήρχε τύπος αρωματοθεραπείας με το κάψιμο κυπαρισσιών και άλλων αρωματικών φυτών για την καταπολέμηση των κακών πνευμάτων ως αιτίας ασθενειών και επιδημιών.

Στην Κίνα, 3.500 χρόνια π.Χ., κατά μήκος του Κίτρινου ποταμού, τα αρωματικά φυτά χρησιμοποιούνται για θυμίαμα. Είναι πολύ πιθανό να έχουν ανακαλυφθεί στην ίδια περίοδο και στην ίδια περιοχή η διαδικασία παραλαβής αιθερίων ελαίων από τα φυτά που χρησιμοποιούνται ως αφέψημα. Στον ίδιο τόπο, πριν από 4.500 χρόνια, ο Σεν Νουνγκ γράφει το πιο αρχαίο εγχειρίδιο φυτοθεραπείας στο οποίο παραθέτει πολυάριθμα αρωματικά φυτά και αναφέρει τη χρήση μειγμάτων αιθερίων ελαίων και φυτικών ελαίων για μασάζ.

Στη Μεσόγειο η χρήση των αρωματικών φυτών καταλαμβάνει κυρίαρχη θέση τόσο στην καθημερινή ζωή όσο και στις θρησκευτικές τελετές.

Στην Αίγυπτο όμως, μεταξύ 2.000 και 3.000 π.Χ., όπου εμφανίστηκε υποτυπώδης μέθοδος απόσταξης, η χρήση των αρωματικών φυτών γνώρισε σημαντική ανάπτυξη. Οι ιατροί της εποχής εκείνης τα χρησιμοποιούσαν για να γιατρεύουν τους ασθενείς αλλά και σε μαγικές πρακτικές. Τα φυτά ή τα παράγωγα τους ήταν ντόπιας προέλευσης, αλλά και από την Αιθιοπία η την Άπω Ανατολή. Αρωματικοί οίνοι χρησιμοποιούντο για τις αναισθητικές αρετές τους. Επιπλέον η ταρίχευση συνίστατο σε ολοκληρωτική εμπότιση του νεκρού με μείγμα από 60 φυτά το KYPHI, το οποίο το έκαιγαν και στα σπίτια για απολύμανση και επίσης το χρησιμοποιούσαν και ως φάρμακο. Το φυτο-αρωματικό τούτο μείγμα χρησιμοποιείτο ευρέως στην Ελλάδα και τη Ρώμη. Περί το 1.500 π.Χ. γραπτά κείμενα που αποδίδονται στον Ιμχοτέπ (Αιγύπτιος αρχιτέκτονας), υποδεικνύουν συνταγές παρόμοιες τις συνταγές της μοντέρνας αρωματοθεραπείας.

Την εποχή αυτή, στην Αίγυπτο, αν τα αιθέρια έλαιο δεν ονομάζονται ως τέτοια, τα αρωματικά φυτά χρησιμοποιούνται ευρέως. Μαζί με τις αρωματικές κομεο-ρητίνες, μετασχηματίζονται με έγχυση σε φυτικά έλαια, απελευθερώνοντας έτσι τις φυτικές ουσίες, και χρησίμευαν με τον τρόπο αυτό στην Παρασκευή αρωματικών αλοιφών. Οι ράγες (καρποί) του Juniperus communis (Αγριοκυπαρίσσι) και οι φλοιός του Cinnamomum zeylanicum χρησιμοποιούνται πολύ συχνά την περίοδο αυτή, είτε ως εμποτισμένα λάδια είτα ως αλοιφές ή φαρμακευτικοί οίνοι, είτε ακόμη, πολύ πιθανά, ως αιθέρια έλαια.

Οι Πέρσες, 1.000 π.Χ., ως φαίνεται είναι οι εφευρέτες της πραγματικής απόσταξης. Ο Αβικέννας ή Αμπού Αλή αλ-Χουσεΐν ιμπν Αμπντάλλαχ ιμπν Σίνα (980-1037), τελειοποίησε την τεχνική και παρήγαγε το πρώτο καθαρό αιθέριο έλαιο. Είναι το Rosa centifolia ( Ρόδο το εκατόφυλλο). Κάνει επομένως ευρεία χρήση των αιθερίων ελαίων στη θεραπευτική. Ο Αβικέννας, που ονομάστηκε αργότερα «ο πρίγκιπας των γιατρών», συνέγραψε περισσότερα από 100 ιατρικά συγγράμματα από τα οποία το πιο διάσημο «Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ», αναφέρεται σε πολλά αιθέρια έλαια.

Η αιγυπτιακή γνώση είναι η κληρονομιά ενός λαού που ακόμη και σήμερα εκπλήσσει τους επιστήμονες. Ο λαός αυτός είναι Εσσαίοι (μία από τις τρεις κύριες θρησκευτικές ομάδες, ή φιλοσοφικές αιρέσεις των Ιουδαίων, ήταν η κοινότητα των ανθρώπων της ερήμου που συγκρούστηκαν με το ιουδαϊκό ιερατείο το 2ο αιώνα π.Χ.).

Σε ότι αφορά τους Εβραίους χρησιμοποιούσαν τα αιθέρια έλαια κυρίως στις θρησκευτικές τελετές. Γνώριζαν όμως και τις θεραπευτικές τους αρετές και συχνά επέχριαν όλο το σώμα με μείγματα τόσο για να γιατρέψουν τις σωματικές παθήσεις όσο και για να ανυψώσουν το πνεύμα. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι το «ιερό» φυτό των Εβραίων, το Ερζόμπ, που θεωρείτο δικαιολογημένα θαυματουργό φυτό, εξαγνιστικό, θεραπεύει τις πιο ισχυρές λοιμώξεις είναι στην πραγματικότητα το  Origanum syriacum carvacroliferumγεγονός που επιβεβαιώνεται από την συγχρονη επιστημονική προσέγγιση της σχέσης δομή/δράση.

Όσο για τους Έλληνες, έκαναν πολύ μεγάλη κατανάλωση φυσικών αρωματικών ουσιών και έγραψαν πολλά κείμενα  που διατυμπάνιζαν τις ιδιότητες τους και υποδείκνυαν τις καλύτερες περιοχές παραγωγής τους. Ο Ιπποκράτης, «πατέρας της ιατρικής», αναφέρει στους «ΑΦΟΡΙΣΜΟΥΣ», που του αποδίδονται, τη χρησιμότητα των αρωματικών λουτρών στο πλαίσιο της θεραπείας νοσημάτων της γυναίκας. Στην Αθήνα, καταπολέμησε τις επιδημίες, και ιδιαίτερα τη μεγάλη πανούκλα που κατέστρεψε την πόλη, καίγοντας λεβάντα, δεντρολίβανο, ύσσωπο, θρούμπι και σίγουρα και άλλα αρωματικά φυτά.

Αργότερα, ο Θεόφραστος, συγγραφές του «ΠΕΡΙ ΟΣΜΩΝ», υπογραμμίζει τη θεραπευτική σημασία των οσμών και παρατηρεί τις βασικές αρχές της δράσης των αιθερίων ελαίων στα εσωτερικά όργανα. Φτάνει στο σημείο να υποδείξει διαφορετικό άρωμα για κάθε μέρος του γυναικείου σώματος ώστε να δοξαστεί η ομορφιά του. Ο Διοσκουρίδης συντάσσει, τον 1ο αιώνα μ.Χ., βιβλίο φυτοθεραπείας που περιέχει πολυάριθμα αρωματικά φυτά. Το βιβλίο θα ονομαστεί αργότερα από τους Ρωμαίους ” Περί ύλης ιατρική», και θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για όλη τη Δυτική ιατρική για μια χιλιετηρίδα.

Εξ άλλου οι Ρωμαίοι είναι εκείνοι που μετέφεραν τις θεραπευτικές ιδιότητας των αιθερίων ελαίων τις οποίες επεξεργάστηκε και διέδωσε ο Διοσκουρίδης. Ο Πλίνιος, στο ΧΙΙΙ βιβλίο της «ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» του, αναφέρεται στα δένδρα και φυτά που παράγουν αιθέρια έλαια. Τρεις αιώνες μετά τον Ιπποκράτη, ο Ασκληπιάδης ήταν αναμφισβήτητα πιο κοντά στην αγγλοσαξωνική έννοια της αρωματοθεραπείας αφού χρησιμοποιούσε το αρωματικό μασάζ που συνόδευε με μουσική, λουτρά και οίνους.

Οι Άραβες έφεραν σημαντική βελτίωση στη χημεία και την απόσταξη. Παρήγαγαν πολυάριθμα αρώματα, ιδιαίτερα στη Δαμασκό. Η μεγάλη χρήση μπαχαρικών και αρωματικών εκχυλισμάτων που έκανε ο Δύση στο Μεσαίωνα οφειλόταν, σε μεγάλο μέρος, στις Σταυροφορίες γιατί οι σταυροφόροι μετέφεραν τη Τέχνη της απόσταξης. Όντως, η αλχημική παράδοση που γνώριζε την απόσταξη, ήταν βαθιά ριζωμένη στις μουσουλμανικές χώρες. Οι καλύτερες μελέτες της εποχής πάνω στα αρωματικά φυτά, πραγματοποιούνται από αλχημιστές ιατρούς, οι οποίοι στο πλαίσιο της ελεύθερης πρακτικής τους μπόρεσαν να εμβαθύνουν τις γνώσεις που κληρονόμησαν από την Αρχαιότητα. Οι φαρμακοποιοί του 15ου αιώνα ονομάζονταν aromaterii, αυτό μας δίνει μια ιδέα της θέσης που κατείχαν τα αρωματικά φυτά και τα εκχυλίσματα τους στην ιατρική της εποχής.

Στα τέλη του 16ου, αρχές 17ου αιώνα, περισσότερα από 100 αιθέρια έλαια χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία συγκεκριμένων διαταραχών, με βάση τη γνώση που αντλήθηκε από τη κληρονομιά των αρχαίων εμπλουτισμένη από τις ανακαλύψεις των παραδοσιακών ιατρών. Η κλασσική ιστορία των 4 κλεφτών που έφτιαξαν αρωματικό ξύδι με το οποίο άλειβαν το κορμί τους ώστε να μπορούν, χωρίς κίνδυνο, να κλέβουν, όσους συμπολίτες είχαν πανούκλα είναι πασίγνωστη. Είναι όμως ενδιαφέρον να πούμε ότι το ξύδι που χρησιμοποιήσαν περιείχε, μεταξύ άλλων Eugenia caryofyllusCinnamomum zeylanicumLavandula angustifolia ssp angustifoliaMentha X piperitaΔιατηρήθηκε στο Φαρμακευτικό Κώδικα μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.

Η έλευση του βιομηχανικού πολιτισμού σκέπασε με λησμονιά τη θεραπευτική χρήση των αιθερίων ελαίων επειδή η πρόσφατη συνθετική χημεία είναι συνώνυμη της προόδου και έλκει όλη την περιέργεια και το ενδιαφέρον των ερευνητών της εποχής. Σήμερα, ένα αιώνα μετά, η φαρμακευτική χημεία «έχει πιάσει ταβάνι» ενώ τα παλιά φάρμακα επανέρχονται σε πρώτο πλάνο με τις φυσικές εναλλακτικές μεθόδους που έχει όλο και μεγαλύτερη ζήτηση, από τον ιατρικό και επιστημονικό κόσμο αλλά κυρίως από το πλατύ κοινό.

Νίκος Χρηστίδης

Ιατρός

Εμπιστευθείτε τα αιθέρια έλαια της Pranarom

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s